بانک خون بند ناف چیست و چگونه عمل می کند؟

بانک خون بند ناف  فرایندی است که خون خارج شده از بند ناف و جفت نوزاد شما بعد ازتولد برای استفاده های پزشکی آینده، جمع آوری، منجمد و ذخیره می شود .فرایند جمع آوری خون بند ناف برای نوزاد شما بدون درد و بی خطر است و مانع برنامه های شما برای تولد یا تصمیمات همسر شما برای قطع بند ناف نمی شود . بعد از تولد نوزادتان (چه از طریق واژینال یا از طریق عمل سزارین ) و کلمپ و قطع کردن بند ناف، ماما یا دکتر یا پرستار یک سوزن را داخل رگ نافی در قسمتی از بند ناف که هنوز به جفت متصل است وارد می کند. سوزن به احشای داخلی نوزاد آسیب نمی زند. همین که خون به سمت بیرون جریان یافت در یک کیسه خون جمع آوری می شود. عموما کل فرایند کمتر از ده دقیقه طول می کشد. زمانی که خون در کیسه بسته بندی می شود به یک بانک خون بند ناف فرستاده می شود. در آنجا پردازش شده و برای ذخیره سازی طولانی مدت منجمد می شود

چرا خون بند ناف خیلی با ارزش است ؟

خون بند ناف با ارزش است زیرا یک منبع غنی از سلول های بنیادی _بلوک های ساختمانی خون و سیستم ایمنی است .سلول های بنیادی توانایی متمایز شدن به بافت ها ، ارگانها و رگ های خونی دیگر را دارند و آنها می توانند برای درمان شمار زیادی از بیماری ها استفاده شوند.به عنوان مثال برای بیمارانی با شرایطی مثل سرطان، شیمی درمانی اغلب برای پاک کردن بدن آنها از سلول های معیوب و ترمیم تولید سلول های طبیعی خون استفاده می شود. معمولا تولید سلول های طبیعی خون ادامه پیدا می کند و بیماری رو به بهبودی می رود اما اگر درمان با شکست مواجه شود یا بیماری عود کند پزشکان اغلب پیوند سلول های بنیادی را به دسته درمانی اضافه می کنند. با استفاده از تزریق سلول های بنیادی در حون بند ناف از یک دهنده سالم ، خون و سیستم ایمنی جدید می تواند تولید نیرو کرده و بیمار شانس بیشتری برای دست یافتن به بهبودی کامل داشته باشد.بر خلاف سلول های بنیادی در مغز استخوان- معمول ترین منبع سلول های بنیادی امروزی -سلول های بنیادی نابالغ در بند ناف هستند که هنوز نیاموخته اند چگونه به مواد بیگانه حمله کنند در نتیجه بیمارانی که سلولهای بنیادی بند ناف را دریافت می کنند احتمال کمتری برای پس زدن تزریق دارند.

چه بیماری هایی می توانند با خون بند ناف درمان شوند ؟
خون بند ناف به طور موفقیت آمیزی در درمان لوکمیا، نقص سیستم ایمنی، کمخونی داسی شکل و آنمی آپلاستیک، تالاسمی، لمفوم ها مثل بیماری هوچکین و شبیه آنها اما با شرایط شناخته شده کمتر استفاده شده است.اکثریت این بیماران سلولهای بنیادی بند ناف را از یک هم نژاد یا غیر خویشاوند دریافت می کنند. امروزه تنها تعداد کمی از کودکان بطور موفقیت آمیزی با خون بند ناف خودشان درمان می شوند. زیرا همه این بیماری ها پایه و اساس ژنتیکی دارند. به عنوان مثال اگر یک بچه با بیماری لوکمیا با خون بند ناف خودش درمان شده باشد بیماری او دوباره می تواند عود کند زیرا خون بند ناف او حاوی رمز ژنتیکی برای لوسمی است. محققین در حال تحقیق راههایی برای اصلاح این موضوع هستند . تحقیقات امید بخش جدید نشان می دهند که خون بند ناف ممکن است برای درمان افراد با شرایط گوناگونی مثل دیابت ، آسیب های طناب نخاعی ،نارسایی قلبی ، سکته و اختلالات نوروژنیک مثل مالتیپل اسکلروزیس استفاده شود.به هر حال بسیاری از این مطالعات روی حیوانات اجرا شده اند و همانگونه که برخی از متخصصان می گویند نتایج آنها در مراحل ابتدایی کار می باشد و نمی توان به این نتایج اعتماد کرد . لورا متخصص زنان و زایمان می گوید : اکتشافات روزانه اتفاق می افتد اما غالب مردم بیش از اندازه به این پیشرفتها خوش بین و امیدوار هستند. دانشمندان امیدوار هستند که روزی بیماران بزرگسال قادر باشند بطور روزمره خون بند ناف خود را برای درمان دریافت کنند. خون بند ناف نوزادی حاوی سلولهای بنیادی کافی برای درمان موفقیت آمیز یک فرد بالغ بیشتر از 100 پوند نیست. محققان روش های توسعه ظرفیت سلولهای بنیادی در یک واحد خون بند ناف را گسترش داده اند و اکنون آنها را در آزمایشهای کلینیکی آزمایش می کنند. اما این فرایند ها هنوز معمول و رایج نیستند

آیا خون بند ناف تنها منبع سلولهای بنیادی است؟

نه . سلولهای بنیادی مصرفی در بیشتر پیوندهای امروزی از مغز استخوان گرفته می شوند- بافت اسفنجی که داخل استخوان های بلندتر وجود دارد. نزدیک به بیست سال قبل از تخستین پیوند خون بند ناف موفق، پیوندهای مغز استخوان از سال 1996بطور موفقیت آمیزی اجرا می شدند. سلولهای بنیادی همچنین در گردش خون بدن جنین های انسان ، بافت جنینی ، فولیکول های مو ، بافت چربی و ماهیچه یافت می شوند. منابع جدیدی از سلولهای بنیادی مرتبا کشف می شوند. اخیرا سونگ تاووشی، یک بیولوژیست سلولهای بنیادی ، سلولهای بنیادی زنده را در یکی از دندانهای خراب دختر خود که در حال ترمیم آن بود کشف کرده است.اگر چه این کشف هنوز جدید است، تحقیقات اولیه شی نشان می دهد که سلولهای بنیادی جدا شده از دندان کودک می توانند به سلولهای عصبی گسترش پیدا کنند و استخوان و دندان را تحریک به تشکیل سلول نمایند. ممکن است سلولهای بنیادی دندانهای کودک سر انجام برای ترمیم دندانهای آسیب دیده، برای احیای استخوان و هر درمان آسیب های بافت عصبی و بیماری های انحطاطی استفاده شود .
آیا سلولهای بنیادی بند ناف بهتر از سلولهای بنیادی مغز استخوان هستند ؟
 
نه حتما. سلولهای بنیادی مغز استخوان و بند ناف هر دو مزایا و مضرراتی دارند. شرایط معین نشان می دهند که کدامیک از آنها باید استفاده شوند .اگر روزی کودک شما نیاز به پیوند سلول بنیادی داشته باشد جراح ممکن است خون بند ناف را به مغز استخوان ترجیح دهد.

مزایای خون بند ناف
 
خون بند ناف نسبت به مغز استخوان احتمال کمتری برای مرگ و یا پس زدن دارد. بنابراین بیماران می توانند خون بند ناف را از دهنده ای که بافت هایش دقیقا مچ نشده است دریافت کنند. زمان انتظار برای یک واحد خون بند ناف بطور متوسط 3 هفته است (در مقایسه با 4 ماه برای مغز استخوان). سرعت عمل برای این بیماران مهم است زیرا بیماریها به سرعت پیشرفت می کنند. جمع آوری خون بند ناف بدون درد است و عوارض جانبی ندارد. جمع آوری مغز استخوان می تواند دردناک باشد و نیاز به بستری شدن دارد و می تواند عوارض جانبی جدی از قبیل واکنش به آنستزی یا عفونت را ایجاد کند. خون بند ناف نسبت به مغز استخوان احتمال کمتری دارد که با  ویروسهایی از قبیل ابشتین بار یا سیتومگالو ویروس که می تواند سبب ذات الریه یا سینه پهلو در بیماران پیوند شده شود آلوده گردد .

مزایای مغز استخوان

پیوند های مغز استخوان اغلب با سلولهای تازه ساخته شده (یک فرایند مشهور مثل اینگرافتمنت) یک یا دو هفته سریع تر از پیوند خون بند ناف شروع می شوند. دوره اینگرافتمنت طولانی تر است و با احتمال بیشتری بیماران مشکلاتشان عود پیدا می کند. مغز استخوان می تواند در درمان بیماران در هر اندازه ای استفاده شود . پیوند خون بند ناف معمولا محدود به بیمارانی است که وزن زیر 100 پوند دارند مگر اینکه چندین واحد استفاده شده یا سلولها در یک واحد بطور موفقیت امیزی در آزمایشگاه توسعه داده شده باشند. بیشتر از یک واحد مغز استخوان می تواند از دهنده یکسانی جمع آوری شود. این زمانی ضروری می شود که بیماری یک بیمار عود پیدا کند یا یک پیوند ناموفق در تولید سلولهای جدید داشته باشد. تنها یک واحد از خون بند ناف می توان از هر دهنده ای گرفت .

آیا نوزاد من نیاز به خون در بند نافش دارد ؟

برخی از والدین نگرانند که  اگر بند ناف خیلی زود بعد از زایمان کلمپ شود نوزادشان به خون و سلولهای بنیادی نیاز داشته باشد ( یک مرحله لازم برای جمع آوری خون بند ناف)  و به نوزادشان آسیب برسد. اما برای اکثریت نوزادان ، کلمپ بند ناف بطور کوتاه بعد از تولد مناسب است و در برخی نمونه ها می تواند حتی خطرات جدی و شرایط مرگ آور را کاهش دهد. برای مثال اگر یک نوزاد نارس متولد شده یا تاخیر در رشد داخل رحمی دارد، جذب خون اضافی در بند نافش می تواند با خون خیلی زیاد خاتمه داده شود_ یک شرایط شناخته شده مثل افزایش حجم خون که می تواند علت مشکلات گردش خون و حتی نارسایی قلبی باشد . برای نوزادانی که مادرانشان دیابت حاملگی دارند کلمپ کنترل نشده خون بند ناف می تواند باعث پلی سیتمی و  تشنج و  هایپر بیلی روبینمی شود. اگر  مساله آلوایمیونیزاسیون وجود داشته باشد چنانچه  بند ناف به سرعت کلمپ نشود نوزاد در خطر هایپربیلی روبینمی قرار می گیرد. تنها نوزادانی می توانند از خون اضافی در بند نافشان استفاده کنند آنهایی هستند که خون از دست داده اند و اغلب در نمونه هایی است که جفت خیلی زود از دیواره رحم جدا شده است یا وقتی که رگهای خونی جنین هنگام ورود به کانال زایمانی از جفت یا بند ناف جدا شود. در این موقعیت پزشکان سریعا خون بند ناف را از جفت دوشیده و به نوزاد می دهند تا به فراهم کردن حجم خون و انتقال سلولهای قرمز خون کمک کنند .

چطور می توانم خون بند ناف نوزادم را برای استفاده  آتی در بانک بگذارم؟

شما دو انتخاب دارید: بانک بند ناف عمومی، جایی که شما خون را برای اعمال خیریه اهدا می کنید و بانک بند ناف خصوصی، جایی که برای نگهداری خون برای استفاده شخصی خانواده تان است و پول پرداخت می کنید. برخی از متخصصین پزشکی معتقدند که ذخیره کردن خون بند ناف بصورت عمومی تنها راه پیشرفت است. اگر بطور عمومی ذخیره شده باشد و به کسانی که نیاز زیادی به آن دارندبخشیده شود شمار بیشتری از مردم از خون بند ناف استفاده خواهند کرد. نگهداری خون بند ناف در یک بانک خصوصی مثالی کلاسیک از تفکر  خودخواهانه است زیرا ممکن است خانواده شما هرگز به خون نیاز نداشته باشد. دیگران می گویند بانک خصوصی خون بند ناف یک سند بزرگ است بویژه اگر شما تاریخچه خانوادگی از بیماریها را داشته باشید  بیماریهایی که می تواند با خون بند ناف درمان شود یا کودک شما وابسته به یک اقلیت نژادی باشد.

ترجمه: منوره  خلیلی  و  آیسن ملک محمودی - دانشجویان پرستاری -دانشکده پرستاری و مامایی بویه گرگان